چک یکی از رایج‌ترین ابزارهای پرداخت توی معاملات روزمره‌ست. ولی وقتی چک برگشت می‌خوره، ماجرا پیچیده می‌شه. خیلی‌ها نمی‌دونن دقیقاً چه اتفاقی می‌افته، چه مراحلی داره، و چطور می‌شه حق خودشون رو گرفت. توی این مقاله، به زبان ساده توضیح می‌دیم.
چک برگشتی یعنی چی؟
چک برگشتی چکی‌ست که در تاریخ سررسید، وجه آن در حساب صادرکننده موجود نباشه یا به هر دلیلی پرداخت نشه. بانک در این حالت، چک رو برگشت می‌زنه و یه گواهی عدم پرداخت صادر می‌کنه.
چه اتفاقی بعد از برگشت چک می‌افته؟
وقتی چک برگشت می‌خوره، بانک گواهی عدم پرداخت رو صادر می‌کنه. این گواهی، مدرک رسمی برگشت چکه. بعد از این، دارنده‌ی چک چند راه داره :
۱. اقدام کیفری (شکایت)
اگه صادرکننده چک بدون دلیل موجه چک رو برگشت زده باشه، دارنده‌ی چک می‌تونه شکایت کیفری مطرح کنه. طبق قانون، این کار جرم محسوب می‌شه و مجازات داره.
۲. اقدام حقوقی (دعوای مطالبه وجه)
دارنده‌ی چک می‌تونه از طریق دادگاه حقوقی، مطالبه‌ی وجه چک رو بخواد. این مسیر معمولاً طولانی‌تره، ولی برای مبالغ بالا یا پیچیده‌تر، گزینه‌ی مناسبیه.
۳. اجرای مستقیم از طریق اجرای ثبت
اگه چک مطالباتی باشه (مثل چک‌هایی که بابت معامله صادر شده)، دارنده می‌تونه مستقیم از اداره‌ی اجرای ثبت اقدام کنه و بدون نیاز به دادگاه، وجه چک رو مطالبه کنه.
مجازات چک برگشتی چیه؟
طبق قانون، مجازات صادرکننده‌ی چک برگشتی بسته به مبلغ چک فرق می‌کنه :
- چک تا ۱۰ میلیون تومان: حبس از ۶ ماه تا ۱ سال و جزای نقدی معادل دو برابر مبلغ چک
- چک از ۱۰ تا ۵۰ میلیون تومان: حبس از ۱ تا ۲ سال و جزای نقدی معادل دو برابر مبلغ چک
- چک از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان: حبس از ۲ تا ۳ سال و جزای نقدی معادل دو برابر مبلغ چک
- چک بالای ۱۰۰ میلیون تومان: حبس از ۳ تا ۵ سال و جزای نقدی معادل دو برابر مبلغ چک
البته این مجازات‌ها در صورتیه که صادرکننده نتونه رضایت شاکی رو جلب کنه یا وجه چک رو پرداخت نکنه.
چطور از برگشت چک جلوگیری کنیم؟
۱. قبل از قبول چک، اعتبارسنجی کن
- از صادرکننده بخواه گواهی عدم سوءپیشینه یا استعلام حساب ارائه بده
- چک رو در تاریخ سررسید به بانک ببر، نه زودتر
۲. چک رو در وجه خودت بگیر
- چک در وجه شخص دیگه نگیر، مگه اینکه با اون شخص قرارداد رسمی داشته باشی
۳. پشت چک رو امضا نکن
- اگه چک رو به کسی منتقل می‌کنی، پشت‌نویسی رو دقیق و با ذکر تاریخ انجام بده
۴. از چک‌های تضمینی استفاده کن
- چک‌های بانکی تضمینی یا چک‌های رمزدار امنیت بیشتری دارن
توصیه‌ی آقای حقوق
اگه چکی داری که برگشت خورده، زودتر اقدام کن. هر روز تعلل، ممکنه باعث بشه صادرکننده حسابش رو خالی کنه یا اموالش رو منتقل کنه و بعداً هیچی برای گرفتن باقی نمونه. حتماً با یه وکیل پایه‌یک دادگستری مشورت کن.
آقای حقوق — دانستنی‌های حقوقی به زبان ساده